MERLINQ - Blog #digibeteraars

Op reis naar je gedroomde toekomst

Fri, 24 Dec 2021 13:56:06 +0100

Wij ondersteunen ‘Retourtje Youtopia’, een ludiek digitaal product dat nadenken over de toekomst leuk maakt. Want wij gunnen Anabella Meijer een markt voor dromen over de toekomst, en we beseffen dat een gedroomde toekomst uit laten komen vraagt om een marktbenadering vandaag.

Vlak voor de jaarwisseling gaan we graag weer even terug naar ons waarom. Waarom bestaat MERLINQ? Hoe willen we onze doelen bereiken?

De toekomst beïnvloeden in het nu

MERLINQ staat voor Merlin’s Quest. De mythische tovenaar Merlijn reisde vanuit verschillende toekomsten terug naar het heden. Hij probeerde met die kennis mensen de juiste keuzes te laten maken om de toekomst die Merlijn het liefste zag, waarheid te laten worden. Merlijn kon echter alleen een zetje geven, maar niemand dwingen.

Net zoals Merlijn adviseren wij vanuit een ideaalbeeld over de toekomstige menswaardige toepassing van technologie, waarbij we de invloed in het nu pakken door te pionieren: zelf en met onze klanten. Langs deze weg op zoek naar kansrijke businessmodellen die individuen versterken en daarmee onze samenleving.

Een droomreis naar jouw toekomst

Onlangs troffen wij iets wat ons deed denken aan zulke queestes, namelijk het Retourtje Youtopia.

Architect en tekenaar Anabella Meijer wil complexiteit leuk maken. Zij bouwde een ludiek digitaal product om nadenken over de toekomst weer leuk te maken. Aan het einde van de persoonlijke reis waarop Anabella jou begeleidt, heb je in woord en beeld gebracht hoe jouw ideale toekomst eruit ziet. Met een unieke ansichtkaart als tastbare herinnering. Bijvoorbeeld deze:

Na afloop kun je de vraag stellen: wat kan ik nu al doen om naar dat ideaalplaatje te bewegen? En met jouw youtopia in de hand, kun je in gesprek met andere mensen. Want iedereen heeft zijn eigen ideaalbeeld, maar de wereld maken we samen. Hoe ziet 'wetopia' eruit?

Boek nu - voor maar 9,99 - een all-inclusive naar het land dat zou bestaan als JIJ de leider was:

Retourtje 'Land van mijn dromen'

(Vandaag ontvangen onze relaties een ticket op onze kosten.)

Het avontuur gaat verder in 2022

Wij hopen dat je een mooie reis hebt naar de toekomst. We zijn benieuwd naar de overeenkomsten en de verschillen tussen jullie youtopia’s. En wij vervolgen graag samen met jou, Merlijns avontuur! Fijne feestdagen!

Utrechtse digibeteraars: Quodari

Fri, 25 Jun 2021 09:19:04 +0200

Een Google Keep of Microsoft OneNote alleen voor jou: zonder advertenties en zonder profielopbouw. Met als extra’tje de mogelijkheid om elke notitie te delen met je vrienden. Dat is hoe ik Quodari zou omschrijven. Het idee komt van Aart Joppe, die zijn sporen verdiende in de business intelligence-consultancy; Paul Pennarts runt de start-up vanuit Montfoort. Ik sprak met Paul over dit nieuwe private sociale netwerk.

Paul Pennarts van Quodari

De stelling “als je er niet voor betaalt, ben je zelf het product” heeft bijna geen toelichting meer nodig. De manier waarop grote techbedrijven geld verdienen over de ruggen van hun gebruikers stuit inmiddels zoveel mensen tegen de borst dat er een grote tegenbeweging op gang is, gesteund door de Europese politiek.

Deze tegenbeweging uit zich in strengere wet- en regelgeving waarmee Europa probeert de techreuzen te beteugelen. Een moeilijke weg, want technologie is de wetgever altijd drie stappen voor en de zakken van Silicon Valley zijn diep genoeg voor de beste advocaten. Een andere weg is de ontwikkeling van privacyvriendelijke alternatieven. Quodari is er eentje uit die laatste categorie.

Keep & Share als basisfunctionaliteit

Vanuit gebruikersperspectief is het startpunt voor Quodari een collectie: een verzameling documenten, foto’s en filmpjes. Je kunt zo’n collectie voor jezelf maken, als een soort persoonlijk dagboek. Vervolgens kun je ervoor kiezen om een collectie met iemand te delen. Delen kan alleen met een andere Quodari-gebruiker waar jij mee verbonden bent. Vervolgens krijg je de keuze of die ander ook items mag toevoegen aan jouw collectie. Een combinatie van ‘keep’ en ‘share’ dus, waardoor Paul het een privaat sociaal netwerk noemt.

In de positionering van Quodari staat privacy voorop. De data is van de gebruiker. Alles is encrypted. Het medium is advertentievrij. Er draait geen monitoring en analytics.

En mocht een andere partij Quodari ooit willen overnemen, dan is er een juridische constructie waarbij inlijving door een privacy-vijandig bedrijf tegengehouden kan worden. Jouw collecties kunnen zonder kosten tot 2GB in beslag nemen. Boven deze limiet moet je een abonnement afsluiten.

Decentraal en open, in de geest

Quodari is in bèta en nog niet als native app te installeren. Een bewuste keuze, want in de zoektocht naar Problem/Solution Fit is een webapp meer dan voldoende om feedback op te halen. De bèta heeft - zonder marketingcampagne - zo’n 3.000 gebruikers. Dat moeten er snel meer worden, want Paul berekende dat Quodari 15 miljoen Europese gebruikers nodig heeft, van wie er 1,5 miljoen converteren naar betalende klanten. De start-up neemt vier jaar de tijd om dit doel te bereiken.

Paul vindt dat Quodari in de geest van het decentrale internet gemaakt wordt, zonder gebruik te maken van radicaal decentrale technologie als blockchain of Solid. Quodari bouwt iets nieuws bovenop bestaande centrale infrastructuur. Alle data staat versleuteld op Europese servers van Leaseweb, een hostingpartij die gaat voldoen aan de Europese cloud-richtlijn Gaia-X. Alleen met een gerechtelijk bevel kan de data eraf gehaald worden.

Ook is Quodari bewust niet open source: het privacyfundament staat voorop en dat is volgens Paul voor een deel onverenigbaar met de public stack-gedachte van de Waag. Quodari wordt gebouwd in PHP. De code is gesloten, maar Paul laat de code wel regelmatig extern auditen.

Sterk in delen, zwak in viraal

Tijdens de demo die Paul mij geeft zie ik duidelijk de sterke kanten van Quodari:

Je hebt volledige controle over wat je deelt met wie.
Je deelt sowieso alleen dingen met mensen met wie jij zelf een connectie hebt gelegd in Quodari.
Je bepaalt helemaal zelf hoe je collecties noemt en omschrijft, waarmee je ze op je eigen manier kunt organiseren.
Met één druk op de knop zie je alles wat jouw vrienden aan hun collecties hebben toegevoegd.
Ook het samenwerken aan eenzelfde collectie in groepsverband zie ik prima voor me.

De interface is zodanig opgezet dat een versie lanceren in een andere Europese taal relatief eenvoudig is. Het inrichten van support in de betreffende taal is meer werk, vertrouwt Paul mij toe. Quodari is beschikbaar in het Nederlands en Frans; Engels, Italiaans en Spaans zijn in de maak.

Tekst gaat verder onder de afbeelding

Een gevoel dat me bekruipt tijdens de demonstratie is of sociaal netwerk de lading wel helemaal dekt. Want Quodari is zo goed dichtgetimmerd dat er niets viraal kan gaan. Er is geen systeem van ‘likes’, er is geen algoritme dat suggesties kan doen voor meer van hetzelfde; je deelt echt alleen in een zelf gekozen selecte groep mensen.

En hoewel ik begrijp dat dit een ‘unique selling point’ is, ben ik er ook van overtuigd dat vele gebruikers van sociale netwerken juist actief zijn op social in de hoop om ergens viraal mee te gaan. Als MT/Sprout schrijft dat Quodari Facebook uitdaagt vergelijken ze in zekere zin appels met peren. Tegelijkertijd vertelde een winkelier aan Paul dat hij liever op Quodari zijn klanten probeert te binden dan op Facebook, want op Facebook kijkt de concurrentie mee met alles wat hij doet.

Privacy en gemak: een tegenstelling?

Een ander aspect dat me fascineert is gebruiksgemak. Voor een klant formuleerde ik eens een stelling waarbij ze moesten kiezen tussen óf privacy óf gebruiksvriendelijkheid. In de praktijk hopelijk een paradox, maar ook bij Quodari schoot deze spanning weer door mijn hoofd. Een gevolg van de keuze om niet aan profielopbouw te doen is bijvoorbeeld dat je geen foto’s kunt zoeken waar jij zelf op voorkomt, tenzij je die allemaal met de hand gelabeld hebt. Ik verwacht dat gebruikers op termijn méér (door ‘image recognition’ geleverde) tag- en zoekmogelijkheden gaan eisen. Flickr heeft het als digitale fotodienst niet voor niets afgelegd tegen Google Photos.

Groei gegund, genoeg te ontwikkelen

Quodari speelt slim in op het huidige sentiment. Ze hebben gelijk dat meer en meer mensen begrijpen hoe belangrijk privacy is, zich bewust worden van het gebrek aan privacy bij gratis digitale diensten, en dat mensen er best iets voor willen betalen om online echt privé actief te kunnen zijn. De applicatie is eenvoudig genoeg gemaakt om er zonder veel uitleg mee aan de gang te kunnen gaan. Er lijken voldoende waarborgen ingebouwd om de belofte van privacy waar te maken, ook zonder experimentele technologie onder de motorkap.

Ik ben blij dat mensen als Paul en Aart het voortouw nemen om alternatieven voor big tech te ontwikkelen. En ik hoop dat Quodari op de langere termijn - ook zonder machine learning algoritmes - de gebruiksvriendelijkheid van Silicon Valley zal kunnen evenaren. Ook ben ik nieuwsgierig wat het met de roadmap van Quodari doet wanneer er alsnog decentrale technologie onder komt te hangen. Ik ga ze volgen: met plezier en op de voet!

Probeer Quodari

Utrechtse digibeteraars: Quinten van Furhat Robotics

Fri, 11 Jun 2021 08:44:50 +0200

Quinten Stekelenburg uit Utrecht doet een masteropleiding Kunstmatige Intelligentie en werkt op afstand als ontwikkelaar (‘skill developer’) aan Furhat, een Zweedse sociale robot die de interactie tussen mens en technologie even goed wil laten voelen als interactie van mens tot mens. Hun missie met het ontwikkelplatform: vanuit begrip van de mens op weg naar meer menselijke technologie.

Quinten studeerde technische informatica in Rotterdam. Hij vond het niet genoeg om alleen een opleiding te volgen; hij wilde de combinatie met de praktijk en de verbreding zoeken. Daarom is hij stage gaan lopen bij Furhat Robotics in Zweden.

Voor zijn afstudeerproject, bij Rabobank, heeft Quinten uitgezocht in hoeverre Furhat goede vragen kan stellen en kan doorvragen. De robot voerde een evaluatiegesprek met een medewerker, waarbij sentiment-analyse werd toegepast. Simpel gezegd, naast de betekenis van de zin, ook de lading van synoniemen voor hetzelfde meenemen. Als een medewerker zich bijvoorbeeld in negatieve termen uitliet over zijn manager, ging de robot doorvragen. Uit deze gesprekken tussen robot en mens kwam meer naar boven over de relatie tussen werknemer en leidinggevende, dan in een rechtstreeks gesprek tussen beide personen.

Op dit moment zit Quinten in een internationaal ontwikkelteam dat gezamenlijk bouwt aan alle (zichtbare en onzichtbare) functionaliteit. Quinten ontwikkelt voor de back-end, maar er is bijvoorbeeld ook een techneut die ervoor moet zorgen dat de fysieke robot niet oververhit raakt.

Quinten beheerst een veelvoud aan programmeertalen en geniet van de afwisseling. Hij vindt dat je als developer steeds de juiste taal moet kiezen bij de applicatie. Sommige ontwikkelaars raken getrouwd met één programmeertaal en geven daar zo’n eigen draai aan dat de code niet meer begrijpelijk is voor een ander. In het kleine team met zes “manusjes-van-alles” kunnen de ontwikkelaars van Furhat zich zulke silo’s niet veroorloven.

[tekst gaat verder onder de afbeelding]

Beeld: Quinten Stekelenburg demonstreert de virtuele versie van Furhat

Op zoek naar de zin van sociale robots

Furhat Robotics is ontstaan op de campus van de technische universiteit van Stockholm en sinds zeven jaar een zelfstandige onderneming. Het is een start-up waar investeerders bij betrokken zijn. Dat ze een academische achtergrond hebben blijkt uit hun klantenbestand, want het Furhat platform wordt veel ingezet in wetenschappelijk onderzoek om uit te vinden in welke situaties een sociale robot een zinnige toevoeging of alternatief is. Er zijn ruim 150 papers waarbij Furhat-technologie is ingezet.

Een voorbeeld van zo’n zinnige toepassing, waar Quinten erg enthousiast van wordt, is eerlijke baankansen voor iedereen. Furhat werkt samen met recruitmentbureaus die bewust een eerste gesprek met een kandidaat door een robot laten doen, zonder dat een mens het gesprek kan horen of zien. Want alleen een robot kan in zijn visie neutraal en onbevooroordeeld zijn. In Zweden partnert Furhat met Tengai Unbiased, in Nederland met HR-adviesbureau LTP dat hun recruitmentrobot Sigmund heeft genoemd. Beide zijn trouwens voorbeelden van commerciële toepassing van Furhat buiten de academische wereld.

Onder de motorkap van Furhat Robotics

Feitelijk is Furhat een platform met hardware, algoritmes en een SDK waar iedereen zijn eigen - fysieke of virtuele - robot mee kan bouwen. Quinten heeft eerder voor NS International een ‘proof of concept’ gemaakt met Amazon Alexa waarbij klanten met hun stem een treinkaartje konden bestellen. Met Furhat kan zoiets ook, maar dan komt er hardware bij, gezichtsmaskers en taalmodellen. Op de robot zit bijvoorbeeld een camera die de gebruiker detecteert.

De conversaties van Furhat zijn niet zelflerend; ze vragen denk- en programmeerwerk vooraf. Je moet een eigen model met ‘intents’ en gespreksbomen bouwen. De robot kan offline functioneren, maar voor de taaltechnologie is een cloudkoppeling gewenst. Onder de motorkap ondersteunt Furhat verschillende spraak-naar-tekst- en tekst-naar-spraak clouddiensten. Google is de standaard voor speech-to-text en Amazon Polly is de eerste keuze voor spraaksynthese. Eigen text-to-speech inbouwen met behulp van audiobestanden is ook mogelijk, maar levert minder vloeiende gesprekken op.

Om privacy-redenen bewaart Furhat zelf geen enkel gesprek, waardoor je afhankelijk bent van hoe snel Google en Amazon beter worden in ‘natural language understanding’. Klanten van Furhat kunnen er wel voor kiezen om gesprekken op te slaan. Furhat leert dus weliswaar niet van de taal, maar wel van andere aspecten tijdens de dialoog. Als de uitdrukking van de robot bijvoorbeeld niet passend lijkt, wordt die aangepast.

Een goed gesprek met duidelijk nep

Quinten gelooft dat een sociale robot als Furhat een betere interface is voor interactie met technologie dan bijvoorbeeld een mobiele telefoon. Hij vertelt enthousiast over de snel veranderende houding van mensen die met een Furhat-robot in contact treden. Ze starten vaak met een Terminator-vooroordeel, maar al snel beginnen ze de robot te zien als een gesprekspartner en zijn ze op hun gemak.

Een van de principes waar ik zelf in geloof is dat je als mens moet weten wanneer je met een machine praat en wanneer met een mens. Met andere woorden, dat een machine zich niet 100% als mens moet proberen voor te doen. Quinten en Furhat zitten hier ook zo in: hun robot heeft een 3d-geprint masker met een projector, en houdt daarmee het midden tussen Sophia (die Quinten te rubberachtig eng vindt) en een slimme speaker (waarbij het menselijk gezicht ontbreekt). Quinten is ervan overtuigd dat Furhat hiermee uniek is in de wereld van sociale robots.

Hoewel Furhat er dus bewust niet uitziet als een mens, moet de interactie wel zo voelen. Gevraagd naar de grootste technische uitdaging op weg naar dit doel, komt Quinten met een voorbeeld uit de conversatie: interrupties en beurtwissels. In een menselijke dialoog pikken de gesprekspartners het vanzelf op als de ander iets wil zeggen; een robot ratelt maar door. De twee gesprekslijnen (de kunstmatige spraak van de robot en de menselijke input van de gebruiker) real-time analyseren en combineren met niet-talige cues is een huzarenstukje, waar Quinten graag zijn tanden in zet.

Wat vind jij van sociale robots?

Utrechtse digibeteraars: Buro Meinders

Fri, 16 Apr 2021 08:55:34 +0200

MERLINQ realiseert digitaal gedreven vernieuwing door een mensgerichte blik op technologie te combineren met bedrijfsstrategie. Wij kennen mensen en organisaties in de regio Utrecht die met zorgvuldig toegepaste technologie het verschil willen maken in het leven van mensen. In deze reeks blogposts introduceren wij spelers uit het Utrechtse ecosysteem die aandacht verdienen. Deze keer: Buro Meinders.

Sinds een paar maanden is Martijn Evers (geen familie) kantoorgenoot van MERLINQ in de historische Villa Jaffa in Utrecht. Martijn en Johannes van den Eerenbeemt hebben samen Buro Meinders opgericht.

Tijdens de eerste wandelingen in Lombok werd me al snel duidelijk dat Martijn veel nadenkt over technologie en maatschappij.

Technologie en maatschappij

Martijn is bezorgd over snelle, ongereguleerde ontwikkelingen met technologische mogelijkheden als vertrekpunt. Bij de inzet van veel technologie zijn de juiste vragen nog niet gesteld aan het begin. We zijn als maatschappij op een punt beland dat we - met hulp van filosofen, sociologen en antropologen - moeten gaan bespreken wie we als mens willen zijn en wat we belangrijk vinden. Daarna kiezen we technologie die helpt om dat mogelijk te maken.

Martijn zegt ook: data is niks zonder narratief. Iemand kan op basis van data (bijvoorbeeld camerabeelden in de openbare ruimte) een verhaal over jou vertellen dat niet klopt met wie je bent en wat je doet. Dat jij elke dag langs een drugspand loopt, wil niet zeggen dat jij iets met die criminaliteit van doen hebt. Mensen denken dat data de waarheid is, maar data is niks zonder het verhaal erbij. De discussie over eigenaarschap van data gaat daarom wat hem betreft ook over eigenaarschap van jouw eigen narratief.

Technologie heeft ook de potentie om de maatschappij in tweeën te splitsen. Martijn betaalt een flink bedrag per jaar om gebruik te maken van een extra veilige en privacyvriendelijke e-maildienst. Maar een andere consument die dat geld niet heeft, gebruikt noodgedwongen een gratis dienst waarbij hij indirect betaalt door het prijsgeven van zijn persoonlijke data. We moeten technologie weer van ons maken en inzetten voor een betere samenleving.

In hoeverre is Buro Meinders dagelijks bezig om maatschappelijke impact te maken met zorgvuldig toegepaste technologie? Technologie staat niet centraal in de propositie van Buro Meinders. Johannes en Martijn richten zich op het wendbaar en weerbaar maken van organisaties door te laten ervaren en te voelen. Gestructureerd experimenteren met veel aandacht voor de menselijke kant van verandering.

Mens en gedachtegoed

Vanuit hun diverse achtergrond hebben ze een breed palet aan tools beschikbaar om uit te putten. Buro Meinders vindt het gedachtegoed achter de werkwijze belangrijker dan de tool zelf. Als de methodiek het doel wordt - zoals je ziet bij agile/scrum - dan kom je van waterval in ‘whirlpool’: je loopt als organisatie nog steeds hetzelfde rondje, maar je komt niet vooruit.

Wel vooruit kunnen komen heeft alles te maken met mensen. Martijn woonde voor zijn studie een jaar in Indonesië. Daar leerde hij dat iedereen zijn eigen werkelijkheid heeft. We denken als Nederlanders te weten hoe het zit en dat dit universeel is, maar dat klopt niet. Martijn leerde kijken en luisteren en zijn eigen framework voortdurend ter discussie durven stellen. Die lessen past hij toe in projecten vanuit Buro Meinders.

Zakenpartner Johannes van den Eerenbeemt leerde in zijn tijd bij een ministerie dat werken voor het landsbelang gaaf en frustrerend tegelijk is. En dat design thinking een prachtige methodiek is, maar dat het te vaak niet lukt om er echte inhoud in te krijgen. Omdat denken vanuit een doelgroep veel verder gaat dan één rondetafelgesprek. Om echt iets voor een doelgroep te kunnen betekenen moet je continu met hen in gesprek zijn. En juist ook eens een praatje aanknopen met die verlegen vrouw in het buurthuis die een andere mening blijkt te hebben dan de ‘usual suspect’ die vindt dat hij iedereen vertegenwoordigt.

Mooiere buurt, mooiere wereld

De buurt is een rode draad geworden in het werk van Buro Meinders. Zonder dat de toekomst van het bedrijf ermee verbonden is. In de interviewreeks ‘Lopend Vuur’ spreken Martijn en Johannes bijvoorbeeld tijdens een wandeling met mensen die in de wijk actief zijn over de impact van corona op hun werk en op hun buurt.

Opdrachtgever ROC Midden-Nederland wilde praktijkstages meer ruimte geven. Buro Meinders introduceerde lokale ‘wijkleerbedrijven’ en stelde de vraag: als je het wijkleerbedrijf nou ziet als een start-up, wat bieden ze dan en hoe? Vanuit de gedachte: als ik als ROC op mensen wil afstappen om nieuwe stageplekken te vinden, moet ik een heldere propositie hebben. En hoe moet het intern georganiseerd zijn om die belofte vervolgens waar te maken? Hoe word je bijvoorbeeld als docent afgerekend? Het business model canvas van het wijkleerbedrijf in de buurt werd de spil van dit project.

Nieuwe opdrachten in de pijplijn staan losser van de buurt, maar zijn nog steeds gedreven door de ambitie om de wereld mooier te maken door mensen en organisaties concreet met dingen aan de slag te laten gaan en hun verhaal te laten vertellen. Hoe neem je bijvoorbeeld de groeipijn weg bij een team dat werkt aan windenergie, dat in korte tijd zes keer zo groot is geworden? Buro Meinders wil er graag mee aan de gang. Met iets concreets dat symbool staat voor iets groters, want een goed functionerend windenergie team verbetert uiteindelijk het klimaat.

Groei vanuit 'purpose'

Achterneven Johannes en Martijn zijn met z’n tweeën. Ze passen als mensen goed bij elkaar, ze hebben dezelfde belangstelling, en tegelijkertijd botst het af en toe flink - op een gezonde manier. Martijn denkt dat Buro Meinders de fase ‘problem/solution fit’ voorbij is: hun propositie vervult een latente behoefte, een onderstroom, en er is vraag naar. Begonnen in gemeenteland, verbreden ze nu richting maatschappelijk betrokken start-ups en semi-overheid.

Op de vraag wat hij mist in zijn team noemt Martijn iemand die de meer zakelijke en commerciële kant oppakt. Dat deze commerciële persoon er nog niet is, vind ik niet vreemd. Uit het interview blijkt voor mij duidelijk: de inhoud staat voorop. Ik hoor Martijn zeggen dat Buro Meinders op koers wil blijven. Als het lukt om opdrachten te vinden die kloppen met de ‘purpose’ en waar meer mensen voor nodig zijn, dan groeien ze graag. Geen groeien om het groeien, maar groei die gepaard gaat met de gewenste impact.

MERLINQ is blij met Buro Meinders als buren. Wij delen hun visie op verbeteren en vernieuwen met de mens voorop, en technologie die daarbij ondersteunt. Samen optrekken voelt goed. Wie sluit zich bij ons aan?

Ik ben ook digibeteraar

Digibeteraars: Daniel Kapitan

Fri, 19 Mar 2021 16:16:00 +0100

Daniel Kapitan is een inspirerende combinatie van ondernemer en denker. Zijn jarenlange ervaring maakt dat hij een onmiskenbare expert is op het gebied van toegepaste Data Science, en zijn abstractievermogen maakt dat hij de diepten van zijn vakgebied kan doorzien. Als initiatiefnemer van de dataverbinders zet hij zich in om data van maatschappelijke waarde te laten zijn. Als een oud-collega en mijn aanstaande docent, was het lijntje kort. Samen - maar toch vooral hij - hebben we in deze blog antwoord gegeven op de vraag; Hoe kunnen we data en algoritmiek inrichten op een manier die werkt voor ons allemaal?

Hoe zijn de dataverbinders ontstaan?

De dataverbinders zijn ontstaan uit een persoonlijke behoefte om mijn ervaringen en ideeën die ik in in de afgelopen 22 jaar heb opgedaan te verenigen. Allereerst is en blijft mijn drijfveer om mijn expertise in te zetten voor maatschappelijke vraagstukken. Mijn vrouw noemt mij een nerdy idealist, dat klopt denk ik wel. Daarbij ben ik ondernemend, wat overigens net iets anders is dan ondernemer. Toen ik mijn eerste eigen bedrijf had, merkte ik dat het dragen van economische verantwoordelijkheid voor anderen bij mij het effect had ik minder vrij en luchtig mijn werk kon doen. Tot slot wilde ik graag nieuwe samenwerkingsvormen opzetten gebaseerd op Holacracy.

En dus ben ik begonnen met de dataverbinders, wat een coöperatie van zelfstandige experts is die allemaal een goed lopende praktijk hebben, maar toch ook denken ‘samen bereik je meer dan alleen’ en zich willen inzetten voor een maatschappelijk doel en zich verbonden voelen in deze gemeenschappelijke purpose.

De purpose van de dataverbinders hebben jullie op dit moment geformuleerd als: ‘mensgericht gebruik van data voor een betere samenleving’. Hoe zie je dat voor je?

Data-donorschap

Waar het volgens mij al mis gaat is het framen van data als bezit. Daar moeten we voor heel veel toepassingsdomeinen vanaf, het levert namelijk twee problemen op:

Jij als gebruiker hebt geen toegang tot je data-profiel. Het bedrijf aan wie je je data hebt overgedragen heeft geen belang om de waarde die in deze data zit voor jou te realiseren.
De maatschappij heeft geen mogelijkheid om de combinatie van deze data-profielen te gebruiken om maatschappelijke problemen te tackelen zoals genezen van diabetes, oplossen van armoede of huiselijk geweld. Jouw data is het bezit geworden van een instelling of een bedrijf en zit opgesloten in de systemen daar.

Volgens mij moeten we nadenken over data-donorschap. Waarbij persoonsgebonden data gedeeld wordt, en de persoon van wie het gegeven is de zeggenschap heeft en niemand anders.

Alleen zijn er allerlei structuren die dit in de weg staan. Onder andere grote commerciële bedrijven (Big Tech), maar ik zie toch ook toenemende vragen en zorgen over de rol van de overheid (Big State). In beide gevallen zitten organisaties aan de knoppen, waar je als individu niet zomaar bij komt. Gelukkig zijn er heel veel initiatieven waarbij data-donorschap op een ander niveau wordt ingestoken. Bijvoorbeeld in Nieuw-Zeeland, of de Baltische staten.

Burgercoöperaties

Een concreet voorbeeld hiervan zijn burgercoöperaties, die ook al in Nederland zijn. Zo heb ik Marcel Kerkhoven, eveneens dataverbinder, leren kennen. Toen ik hem voor het eerst ontmoette, vertelde hij dat in Brummen een basis gelegd werd om op sociocratische wijze te bepalen wat er met onze collectieve data gebeurt. ‘Waarom zetten we daar niet een digitaal hekje omheen?’ vroeg hij aan mij, ‘We kunnen een mooie proeftuin maken om te kijken wat er nou allemaal mogelijk is als we integraal besluiten om onze data te delen om elkaar te helpen om gezonder te worden.’ Mijn handen jeuken nog steeds als ik daaraan denk.

Hierin zit ook een stukje persoonlijke motivatie. Ik vind het supertof om te zien wat die techniek allemaal kan. Maar zet het dan ook in voor de maatschappelijke dingen in plaats van puur en alleen de commerciële dingen.

Daarover gesproken, data lijkt de neiging te hebben omhoog te sijpelen richting een bepaalde machtsconsolidatie die geen binding of verantwoordelijkheid voelt naar de burger onderop. Wat denk je over de risico’s van data delen op deze manier?

Vooropgesteld, ik weet niet of er een coherent alternatief is. Ik heb wel ideeën en ik ga het proberen, maar het antwoord weet ik niet.Voor mij lijkt in elk geval het gedachtegoed van Elinor Ostrom de moeite waard om te proberen. Zij heeft met haar werk het idee van de Tragedy of the Commons ontkracht. Waar vrije markt economen steeds zeggen dat er geen oplossing is voor het ‘free-rider-probleem’, heeft Ostrom aangetoond dat dat lang niet altijd zo is. Haar werk - dat met een Nobelprijs is bekroond - omvat talloze voorbeelden: gezamenlijk beheer van viswateren in Nieuw Zeeland, irrigatiesystemen van sawah’s in Azië etc.

Zij zegt, als je het goed inricht, de governance erop zet, en het collectief middelen heeft om iemand aan te spreken, dan heb je dit probleem niet. En er zit inderdaad ook een beetje een maximale schaalbaarheid in: het belang van de menselijke maat en persoonlijke verbinding is essentieel. Dat zie je ook terug in concepten zoals het Broodfonds: je kunt met maximaal 50 mensen iets gezamenlijk doen waarbij er een sterke sociale wederkerigheid is.

Een ander deel van het verhaal zit hem in algoritmen. Wat kan je ons daarover vertellen? Hoe kunnen we deze inzetten for good?

Waar ik me over verbaas, is dit: alles wat we bedenken rondom machine learning en algoritmes wordt op dit moment heel erg afgeschermd als intellectueel eigendom. Maar de potentie is zo groot, en de schaarste is zo groot, laten we het alsjeblieft met elkaar aandurven om voor die maximale maatschappelijke waarde te gaan en alles te publiceren.

Publiceer alles

Het is vreemd, zodra het over data en algoritmes gaat denken we ‘Ik ga het zelf doen en ik ga m’n data niet delen’. Maar dit levert een probleem op bij ontwikkeling van algoritmen die generiek inzetbaar zijn. Denk aan een beslis-algoritme voor een bepaalde aandoening. Zelfs de allergrootste ziekenhuizen hebben amper genoeg data en mankracht om zo’n algoritme te ontwikkelen dat generiek inzetbaar is. Dus waarom doen we het dan niet samen in een pre-competitieve setting of een maatschappelijke setting. Publiceer alles gewoon, alles. Ik zeg wel eens, om mensen uit te dagen: stel je voor dat Tim Berners Lee het http protocol had gepatenteerd? Dat kan je toch bijna niet voorstellen hoeveel progressie en innovatie dat had belemmerd?

Zit daar geen gevaar in?

Over het vraagstuk of er gevaar zit in het helemaal opengooien, vind ik de mooiste metafoor misschien wel die van de open source beweging. De voorstanders zeiden: Als je de broncode publiceert, wordt de kwaliteit beter, want dan kunnen mensen de bugs eruit halen. De tegenstanders zeiden; als je de broncode publiceert, kunnen mensen de boel exploiteren.

De ervaring leert, dat de meeste mensen deugen. De meeste mensen gaan toch die bugs eruit zitten halen. Een recente studie laat zien dat open source minimaal net zo goed is als proprietary software en vaak beter; zelfs de allergrootste technologie bedrijven hebben moeite om hun code up-to-date te houden.

Concreet werk ik bijvoorbeeld samen met Bart de Witte, de oprichter van de Hippo foundation in Duitsland. Zijn idee is heel simpel. Neem bijvoorbeeld beeldvormende diagnostiek van borstkankercellen. Daar is de techniek zo ver dat dit goed kan gediagnosticeerd met algoritmen zodra we een goede beelddatabank hebben. En dan hoeft het niet beperkt te worden tot West-Europa. Want in Afrika hebben ze dit soort algoritmes nodig, in India heb je het nodig, en inmiddels is het zo dat als je voor 200 dollar een opzetstukje voor je mobiele camera kan kopen, genoeg resolutie hebt om deze borstkankercellen te herkennen. Dus zullen we het daar eens over hebben?

Ik snap je. Een algoritme dat borstkankercellen kan herkennen, gaat nooit iets anders doen dan dat. Hierom is het dus enorm gunstig en ongevaarlijk om deze te delen met elkaar.

De link met MERLINQ

In zekere zin zijn de dataverbinders zielsverwant aan MERLINQ; beiden zelfsturend, holacratisch bestuurd, en gedreven door de wens om bij te dragen aan de wereld en oplossingen voor de grote uitdagingen te vinden.
Een van die uitdagingen is de volgende:
Hoe waarborgen we in structuren dat mensen kunnen geven (data, tijd, aandacht) aan een collectief zonder dat deze energie gebruikt wordt ten einde van zelf-bevordering van een enkele rotte appel (of vaker; een liefdeloos systeem)?
Hoe creëren we duurzame ‘ecosystemen van gevers’ (zoals mijn vader het mooi benoemt) waar het Broodfonds zo’n goed voorbeeld van is?
We zijn ervan overtuigd dat deze behoefte er is en groeiende is, zeker nu vertrouwen in autoriteit op alle domeinen aan het verminderen is.

Daniel is een van de vooroplopers die in deze golf van veranderend bewustzijn de boel gaat vormgeven op het gebied van data en AI. In dit interview staat eigenlijk alles al. Het is ook zeker een aanrader om hem gewoon te bellen.

MERLINQ gelooft in dit verband in de potentie van ledenverenigingen (zoals onze klant Espria Ledenvereniging):
Ledenverenigingen functioneren in feite als collectief waarin zij de belangen behartigen van grote groepen burgers op het gebied van wonen, zorg en welzijn.
Ledenverenigingen zijn financieel en operationeel in staat om techniek te realiseren waarmee elk lid zijn data kan doneren.
Ledenverenigingen krijgen een rol van data-rentmeester gemakkelijk gegund, want leden zijn nu al met ledenverenigingen in gesprek over persoonlijke kwesties.

Hoe het zich exact gaat manifesteren, is een groot avontuur. Mocht je hier ideeën over hebben, of een deel van de puzzel kunnen leggen op een geheel ander vlak, ik interview je graag!

Stuur een mail

Utrechtse digibeteraars: Ontola.io

Thu, 18 Feb 2021 13:54:28 +0100

MERLINQ realiseert digitaal gedreven vernieuwing door een mensgerichte blik op technologie te combineren met bedrijfsstrategie. Wij kennen mensen en organisaties in de regio Utrecht die met zorgvuldig toegepaste technologie het verschil willen maken in het leven van mensen. In de reeks 'Utrechtse digibeteraars' introduceren wij spelers uit het Utrechtse ecosysteem die aandacht verdienen. Deze keer: Ontola.io.

Marleen Stikker van de Waag bepleit met verve dat het internet stuk is. Inbreuk op privacy, handel in privé-informatie, profileren van gebruikers, de fabeltjesfuik. Gelukkig is het nog te repareren. De uitvinder van het wereldwijde web (Tim Berners-Lee) is bijvoorbeeld bezig met Solid - een nieuwe versie van zijn eigen bedenksel: een decentraal internet waarin openheid en vertrouwen ingebakken zijn in de infrastructuur. Met als belangrijkste doelen:

Het creëren van een eerlijk speelveld met minder monopolies door het scheiden van diensten en data.
Ruimte om een businessmodel te bouwen rond beschermen van data in plaats van misbruik ervan.
Het incorporeren van wederzijds vertrouwen in het systeem zelf, ingebakken in de infrastructuur.

Persoonlijke ‘data pods’ als vertrekpunt voor data delen

Op een decentraal internet kan ieder mens profiteren van zijn eigen data door te kiezen uit - al dan niet betaalde - digitale diensten. Data pods zijn de voeding. Ieder mens kiest zelf welke data hij wil opslaan in een of meer van zulke pods. Een data pod is opslagruimte op een server met extreem fijnmazige toegangsrechten, zodat iedereen precies kan bepalen welke mensen of apps hij vertrouwt met welke subset van zijn opgeslagen data. Een gebruiker geeft expliciet toestemming om privé-data of content te delen. De toestemming wordt verleend per transactie en kan op elk moment weer ingetrokken worden.

Ik was blij verrast om te ontdekken dat er vanuit Utrecht meegebouwd wordt aan Solid.

Linked data voor gestandaardiseerde burgerparticipatie

Joep Meindertsma is oprichter en CEO van Argu.co, een digitaal platform voor burgerparticipatie. Met Argu kunnen bijvoorbeeld gemeentes online inspraak door burgers organiseren of aan interactieve beleidsvorming doen. Argu is succesvol en wordt op dit moment doorontwikkeld tot een schaalbaar software-as-a-service product. In Scaling Lean-termen zijn ze ‘Product/Market Fit’ voorbij en op weg naar ‘Scale’. Bekendste concurrent is het Belgische CitizenLab.

Tijdens de ontwikkeling van Argu kwam Joep tot het inzicht dat standaardisatie de sleutel is om e-participatie op schaal te kunnen faciliteren. Het team koos ervoor om linked data te kiezen voor deze standaardisatie en nam het radicale besluit om de volledige stack vervangen. Een flinke investering met als resultaat een herbruikbare applicatie die beschreven is in de applicatie zelf. Elk onderdeeltje is een benaderbare URL.

Bouwen aan de basis met Berners-Lee

Het team werd zo enthousiast van het re-engineeren van Argu in de linked data stack, dat ze besloten de opgedane expertise te vertalen in aparte dienstverlening naast te zetten. Zo is ontola.io ontstaan als zustermerk van Argu.co. Ontola staat voor ‘ontological applications’. Vanuit ontola.io raakte Joep in gesprek met Tim Berners-Lee.

Ontola bouwde voor en met Solid onder meer een nieuwe versie van een proeftuin waarmee developers ook meteen apps kunnen bouwen. Joep en zijn team ontwikkelden in de samenwerking met Berners-Lee hun eigen visie op Solid. Ontola is ervan overtuigd dat een consumentvriendelijk decentraal internet begint met de adoptie door developers.

Adoptie door developers versnellen

Ontola werkt op dit moment aan verschillende projecten die ervoor moeten zorgen dat meer developers met plezier aan de slag gaan met Solid:

Een soort ‘starters kit’ voor developers om met Solid aan de slag te gaan.

De kit moet het werken met RDF prettiger maken voor developers die JSON of XML gewend zijn.
Authenticatie met WebID moet net zo vertrouwd worden voor een developer als OAuth.
En de developer krijgt hulp bij een beter, meer granulair, autorisatiemodel. Dat is nodig om gepersonaliseerde applicaties te kunnen bouwen met Solid.

Een uitbreiding op Solid die het mogelijk maakt om betalingen te integreren. Want een gebruiker wil data vanuit zijn persoonlijke data pod kunnen verhandelen. Vanuit het idee dat zijn data iets waard is. Bijvoorbeeld een stukje code, een muziekstuk of een coördinatenset.
Functionaliteit die Solid doorzoekbaar moet maken. Zodat je als consument bijvoorbeeld iets in jouw eigen data pod kunt terugvinden met een simpele text search.

Tegelijkertijd zet Joep niet al zijn kaarten in op Solid. Hij gelooft dat mensen grip krijgen op hun data als er ingezet wordt op een hoge mate van standaardisatie en slimme overeenstemming over het gebruik, op een manier die laagdrempelig is voor developers en pragmatisch waar nodig. In zijn vrije tijd bouwt Joep daarom aan ‘atomic data’: een soort parallelle Solid waarin uitwisselbaarheid van data en gemak voor developers centraal staat.

Meerwaarde bieden bovenop consumentendiensten

Solid is volgens Joep een stap in de goede richting, maar voor een deel is Solid wellicht te rigide in een aantal uitgangspunten om voldoende tractie te krijgen. Iedere wereldburger die zijn eigen data pod thuis moet hosten is bijvoorbeeld niet werkbaar. Koppel je de data pod aan een bestaand platform of een dienst, dan wordt een Solid-stempel een meerwaarde bovenop die dienst. Joep kan er bijvoorbeeld voor zorgen dat elke Argu-gebruiker achter de schermen een eigen data pod krijgt, die de gebruiker op termijn ook voor andere dingen dan burgerparticipatie kan inzetten.

MERLINQ is onder meer actief in zorg en welzijn. Joep en ik fantaseren over een uitbreiding op het Medmij-stelsel en de bijbehorende persoonlijke gezondheidsomgevingen (PGO’s). Dit - op zich waardevolle - standaardisatie-initiatief draait nu nog om data-uitwisseling tussen zorgverleners. Hoe mooi zou het zijn als ik de metingen uit mijn Apple Watch kan toevoegen als bron bij de cardioloog? Of mijn PREM-/PROM-vragenlijst in machine-leesbaar formaat kan delen en de uitkomst kan opslaan in mijn eigen ‘gezondheidspod’? Misschien kan er wel een Medmij-pod komen met bijvoorbeeld een ingebakken open variant van de Apple Research Kit?

Hiervoor is bijna standaardisatie op de standaardisatie nodig. Want het is fijn als alle hartslagmetingen kunnen stromen tussen welk systeem dan ook, maar eigenlijk wil ik die hartslag combineren met insulinewaarden die - hoewel op zich ook gestandaardiseerd - een andere wereld zijn. Hoe ziet een standaard eruit die hartslag en insuline bij elkaar brengt? En hoe zou het werken als onderzoekers mij een programma’tje kunnen geven waarmee ze kunnen ophalen hoeveel stappen ik heb gezet, waarbij ik verder volledig anoniem blijf? Dat zijn vraagstukken waar Ontola bij de overheid voor lobbyt.

De decentrale wereld heeft ontwerpers nodig

Argu en Ontola willen laten zien dat het internet beter kan door er letterlijk aan te bouwen. Joep is happy met de expertise van het jonge team: fijn als het gaat om abstracte technische uitdagingen. Joep en zijn mensen discussiëren veel over de toekomst van internet en democratie. Waar steeds meer behoefte aan ontstaat is design expertise. Mensen die het uitgangspunt van de gebruiker snappen. Ontola is een samenwerking begonnen met het - ook Utrechtse - ontwerpbureau Jager & Prooi om schetsen te maken van een Solid Pod.

MERLINQ en Ontola.io trekken graag samen op om projecten te ontwikkelen waarin mensgericht ontwerp, technische verkenning en business-expertise leiden tot waardevolle innovaties die het verschil maken in het leven van mensen. Met de belofte van een decentraal internet als lonkend perspectief.